De Oogstdag op Tiengemeten 2013

ik op hek
Tied veur ’n pafke in een wereld vol boeren romantiek

Het was wederom fantastisch. De oogstdag op Tiengemeten. Een dag lang genieten van alle bedenkbare boeren romantiek en wetenswaardigheden. Vooral het bakken van brood in een veldoven had mijn bijzondere aandacht. De bakker die de veldoven, ook wel een takkenoven genoemd, bediende wist niet alleen alles van het bakken van brood in een hout gestookte oven maar ook alles over het bereiden van brood.

veldoven
De mobiele veldoven van de bakker.

Met hem nam ik de hele procedure nog eens door om er achter te komen wat we fout gedaan hebben met ons graan. We hebben brood gebakken maar dat werd na een paar uur al zo hard als een baksteen en niet bepaald echt smakelijk. Als je het brood at als het direct uit de oven kwam was het wel erg lekker.

De bakker wist me gelijk te vertellen wat er mis was aan ons baksel. Het graan dat in Nederland geteeld wordt is niet van een zodanig goede kwaliteit dat je er zomaar brood van kan bakken. Dat kan wel met graan uit Duitsland en Frankrijk. Daar krijgt het graan meer zonuren en groeit het op grond die beter geschikt is voor het telen van graan. Dat wil niet zeggen dat ons graan onbruikbaar is.

Het beroemde ‘broodje Tiengemeten’ heeft het zelfde probleem. Het graan komt van de akkers van Tiengemeten en dit jaar is het graan van betere kwaliteit dan voorgaande jaren. Dat komt dus door de typische zomer van dit jaar. Meer zonuren dus. Maar toch moet er wat gluten poeder bij het meel gedaan worden. Dat is al lang niet meer de rommel die men tot in de jaren ’70 gebruikte maar een natuurlijk tot stand gekomen product dat alleen voor mensen met een glucose allergie ongeschikt is.

Gluten poeder vervangt het tekort aan gluten dat ons Hollandse graan nu eenmaal heeft. De broodjes die op deze dag gebakken werden smaakten geweldig goed. Het zijn mooie bolletjes (zie filmpje) die in de veldoven gebakken werden. Zo’n soort oven willen we ook op de tuin. Maar dan een leemoven. Net zoals die van Erik Franken op het MEC (voorheen de kinderboerderij te Wolfslaar). Het principe van zo’n houtgestookte oven is simpel maar zeer doeltreffend. Bovendien geeft het gestookte hout een extra lekkere smaak aan het brood.

hooien
Elk jaar tref ik deze mensen bij deze kar. De kar is van het Landbouw Museum van Tiengemeten en de paarden komen van deze mensen uit de Hoekse Waard die elk jaar weer aanwezig zijn om de oogstdag levend te krijgen.

Buiten deze wetenswaardigheid was de oogstdag op Tiengemeten een dag om een jaar lang naar uit te kijken. Alles wat ooit was komt hier samen. Maar ook de mensen die in deze wereld geïnteresseerd zijn. Het gaat verder dan alleen gesprekken over boeren nostalgie. De hele dag loop ik aantekeningen te maken en contacten te leggen met mensen die iets weten over een specifiek element van het leven van vóór het olietijdperk.

dansen 1

Toen kon je in één oogopslag zien waar iemand vandaan kwam. Uit Marken, Zaandam, Middelburg of Volendam. Ze droegen die prachtige eigen kostuums die nu verdrongen zijn door trendy handel. Elk kostuum heeft een eigen verhaal uit de eigen streek en zit boordevol herinnering en emotie.

dansen 2

Een dansgroep uit Dordrecht liet al die verschillende kostuums zien en kon daar heel boeiend over vertellen. Het oudste lid, op de foto hierboven, is een dame van 83 jaar die met zichtbaar plezier mee danste. Ineens wordt dan herinnerd aan een prachtig stukje vaderlandse geschiedenis die meer inhoud heeft dan je zo op het eerste gezicht zou denken.

boeren

En dan wordt er op zo’n dag natuurlijk ook nog gewerkt op het land. Hier wordt de laatste hooiwagen klaar gemaakt voor vertrek. Boven op de hooiberg wordt dan een riek geplant waar een rode zakdoek aan gebonden wordt om aan te geven dat deze boer ‘binnen’ is.

paarden meisje

Heel de dag dit leven met ons dagelijks eten en de mensen en dieren die samenspannen om alles op tijd binnen te halen. Voor deze aanspanning was een reserve paard mee gebracht. Dat klinkt toch heel anders als een reservewiel. Het leven en werken met dieren is aan het eind van de dag weer zo heel gewoon. Alsof het nooit anders geweest is.

Wolfslaar 16 Maart 2013

schep in de grond

Vandaag, 16 Maart 2013, zijn we weer bij elkaar gekomen om het stuk grond te inspecteren dat ons door de gemeente is aangeboden. Er hebben jaren lang schapen op gelopen en de grond is (bewust) verschraald in het kader van natuur aanpassing. Dat betekent dat we de grond eerst moeten zien te verbeteren eer we er iets op kunnen gaan telen.

grondkwaliteit is schraal

Gelukkig zitten er een paar heel deskundige mensen in ons gezelschap die hier alles van afweten. Het eerste wat we hebben gedaan is de schep in de grond gezet. Zo kun je al een beetje zien hoe de conditie van de grond is.

beest

En ja. Er zit leven in de grond. Een beest. We weten niet wat het is maar behalve dit beest zaten er nog meer soorten in en dat lijkt een goed teken.

mooi landje

Doordat de grond al zo lang onbewerkt is zitten er ook geen schadelijke stoffen meer in. Die zijn er, zo goed als zeker, uitgespoeld als ze er überhaupt al in zaten. We kunnen dus op een gezond stuk grond gaan beginnen met onze gemeenschappelijke productietuin.

Voor de graancirkel zal dit nog niet echt een start zijn. Om graan te zaaien zal de grond eerst goed bemest moeten worden. Maar ook daar zijn vandaag plannen voor gemaakt. Volgend jaar bekijken we de mogelijkheid om te gaan zaaien opnieuw. Waarschijnlijk kunnen we dan ons eerste grote perceel in gaan zaaien.

Grote tuinplannen

TTB 3

Op bovenstaande foto zie je de 20 leden van Transition Town Breda die op 12 Januari bijeen gekomen waren voor het gemeenschappelijke tuinproject. In tegenstelling tot een volkstuinen complex, waar iedereen een eigen tuintje heeft, kun je hier met elkaar een hele productietuin gaan beheren. Met name voor het graan is dat een uitkomst.

Het idee om met elkaar een productietuin te beginnen is na twee bijeenkomsten uitgegroeid tot een plan waarvan de contouren al een beetje zichtbaar worden. De droom krijgt de vorm van een onderneming en er wordt steeds meer duidelijk over hoe we dit kunnen gaan realiseren.

Een belangrijke stap was de bijeenkomst van 23 Januari 2013 in kunstenbolwerk Electron waar Jos Brok (gemeente Breda) ons ontving voor een eerste gesprek over stadslandbouw. Op voordracht van wethouder Bob Bergkamp werd deze bijeenkomst gelanceerd en tijdens de presentatie van de plannen van de gemeente werd duidelijk dat er echt mogelijkheden zijn voor ons plan met een gemeenschappelijke productietuin.

Een eerste realiteit dient zich meteen aan. Grond kost geld. Of je het nu huurt of koopt. De kosten zijn gering maar er zullen kosten gemaakt moeten worden. Daarover zullen we het in de eerstvolgende bijeenkomst van Transition Town Breda, op 16 Februari 2013 in het duurzaam lokaal van het MEC te Wolfslaar om 11.00 u. met elkaar over moeten gaan hebben. Wat kost grond? Waar zou die grond het beste kunnen liggen en hoe gaan we met elkaar de volgende stap zetten?

zie ook de Transition Town Breda site

TT Breda bespreking van 12 Januari 2013

DCIM100MEDIA

Met 16 leden van de Transition Town Breda afdeling (voor de gezamenlijke productietuin) zijn we vandaag bijeen gekomen op het terrein van het MEC, bij Wolfslaar, om verder te praten over het plan voor de realisatie van een gemeenschappelijke groentetuin.

DCIM100MEDIA

Er bestaat nu een kans dat we op een stuk grond, tegenover het MEC, aan de slag kunnen met dit plan. Maar daarover moet nog flink onderhandeld worden. Op de bovenstaande foto staan we bij dat stukje grond, dat wat dieper in het veld achter ons gelegen is, aan de Wolfslaardreef.

DCIM100MEDIA

Het zou heel mooi zijn. Een prachtige locatie in de landelijke natuur, recht tegenover het MEC waar veel faciliteiten aanwezig zijn. Al is het alleen maar de broodoven op de foto hierboven. Voor de leden van de Graancirkel is dit een pracht van een plek om echt met graan aan de slag te gaan. We houden u op de hoogte.

Graan update 19

Eindelijk is het zover. We hebben ons eigen Overkroetenbroodje gebakken, en opgegeten, en we kunnen met een gerust hart zeggen dat het smaakt naar meer. Op de foto hierboven zie je Marjon op het moment dat ze haar broodje uit de over haalde.

De keuken vult zich met de zalige geur van vers gebakken brood. We wachten niet tot het afgekoeld is maar snijden het warm.

Dan een paar lekkere plakken kaas erop, die meten al smelten, en dan kunnen we voor het eerst genieten van ons eerste, eigen gebakken, Overkroetenbrood.

En als je geen trek hebt krijg je het vanzelf als je de eerste hap neemt.

En omdat de oven toch aan stond en omdat Marjon toch bezig was, bakt ze gelijk een lading Overkroeten koekjes.

Terugkijkend op een jaar experimenteren met graan kunnen we zeggen dat dit een zeer geslaagd experiment was dat we beslist voort gaan zetten. Deze maand gaan we een perceel inzaaien met wintertarwe van Tiengemeten. We hebben de smaak te pakken.

Graan update 18

Het was een heerlijke zomer. Vol nieuwe avonturen en graan. We hebben het voor elkaar gekregen om graan te telen op de tuinen van Overkroeten. Hiermee ging een lang gekoesterde wens in vervulling.

Het graan groeide niet geheel volgens plan. Het ene veldje gaf al vrij vroeg rijp graan terwijl de andere veldjes nog stonden te groeien. Nu zijn we op het punt beland dat ook de laatste graanveldjes worden afgemaaid.

Het werken met oude boeren gereedschappen blijkt voor ons, behalve erg leuk om te doen, ook bijzonder effectief. Met de zicht en welhaak maai je met groot gemak zo’n veldje graan af. Voor zo’n tuintje, als het onze, is dat natuurlijk goed te doen, maar je moet er geen 10 hectare mee af hoeven maaien.

En dan komen we op het punt aan waarop we van ons eigen graan een broodje gaan bakken. Dat bleek niet zo eenvoudig als we dachten. In eerste instantie kregen we een prachtig broodje dat rook, en smaakte, als een veekoek. En het volgende experiment resulteerde in een smakelijke baksteen. Van Olga Kroes (Breda DuurSaam) hoorde ik dat we het graan eerst nog een tijdje moesten laten rusten vóórdat we het kunnen gaan verwerken. Met die wijsheid in ons achterhoofd laten we het graan twee maanden onaangeroerd in een grote jutte zak ‘afrijpen’. Zodra we een echt goed broodje hebben weten te bakken zal ik daar meteen over berichten op onze site.

Wie, bij het zien van bovenstaande foto’s, denkt te weten wat hier mis is gegaan wordt verzocht dit op deze site te melden. Zo kunnen we er samen wijzer van worden. Elke suggestie is welkom.

Oogstdag Tiengemeten 2012

Het was weer een-groot-feest voor liefhebbers van boeren gedoe en oude zooi zoals ik. De hele dag heb ik kunnen praten over graan, graansoorten, graan zaaien, brood bakken in een buitenoven, grondbewerking, aardappels opkuilen, etc. etc. Een verslag volgt nog.

De muziek bij het filmpje komt van Desiree.

Takkenoven

Tijdens de biodiversiteitsdag op het terrein van het MEC (Milieu Educatief Centrum) ontdekte ik een echte ouderwetse takkenoven. Dit exemplaar is uit leem en vuurvaste stenen opgetrokken en hier kun je dus brood in bakken.

Dit is een vrij fors exemplaar maar je kunt natuurlijk ook een maatje kleiner maken om op de tuin ons eigen ‘Overkroeten broodje’ te gaan bakken. We gaan binnenkort met de schepper van dit ding in gesprek om te kijken of wij ook zoiets kunnen realiseren. En komende Zaterdag gaan we op Tiengemeten bekijken hoe je met zo’n takkenoven brood moet bakken.

Graan malen

Het graan, dat we hebben overgehouden van onze dors,- en wanavonturen, werd vanmiddag op de tuin gemalen om er meel van te verkrijgen. Marjon gaat van dat meel een testbroodje bakken. Dat wordt een zuurdesem broodje. Het zuurdesem heeft ze al gemaakt. Dat moet nu nog een paar dagen rijpen eer we het kunnen gebruiken om er brood mee te bakken. We verwachten dat a.s. Dinsdag te kunnen gaan doen. Als de test slaagt kunnen we een brood op de tuin gaan bakken.

Malen doen we met een oude handmolen uit de oorlog. We hebben bewust gereedschap en machines vermeden die op elektriciteit of fossiele brandstof draaien. Alles gaat met de hand en het werkt.

We hebben nu tarwe gezaaid, dat geoogst, gedorst, gewannen en gemalen met de hand. Nu het bakken nog en dan is het project op haar eindbestemming beland. Dan hebben we een brood dat geheel uit onze eigen handen en uit de grond van de tuinen van Overkroeten is ontstaan en kunnen we terugkijken op een mooi avontuur met graan op de volkstuin.

De graanmolen

We hebben een graanmolen. Maar daar is alles wel mee gezegd. Het ding stamt uit de 2e wereldoorlog en maalt inderdaad graan, maar je moet een aantal keren het graan er doorheen halen wil je meel overhouden van een kwaliteit die fijn genoeg is om er brood van te kunnen bakken.

Hierboven zie je het resultaat na zo’n drie keer malen van een handje graan. Het kan er mee door maar het mag nog fijner zijn. We zullen nu eerst thuis een broodje proberen te bakken om te zien of het kan. De volgende stap is het zoeken naar een geschikte buitenoven om op de tuin een brood te kunnen bakken.